Gij zult niet verstoren!

De Natuurgroep Kockengen (NGK) is opgericht in april 1974. Sinds die tijd zetten vrijwilligers van de Natuurgroep zich, met woorden en daden, in voor natuur en landschap in en rond Kockengen. Met haar activiteiten wil de Natuurgroep de natuurlijke rijkdom van het laagveen- landschap rond Kockengen beschermen, behouden en waar mogelijk vergroten.
De belangrijkste activiteiten van de NGK zijn gericht op landschapsonderhoud, educatie en vogelbescherming.
Bij al deze activiteiten van de NGK wordt zorgvuldig gekeken naar de effecten op de omgeving.
De activiteiten mogen uiteraard niet leiden tot verstoring of het verdwijnen van planten of dieren. Ook voor de NGK geldt de Flora & Faunawet, artikel 11 samengevat: Gij zult niet verstoren!

Bij het landschaponderhoud gebruikt de NGK sinds 2010 de Gedragscode Natuurbeheer als leidraad, deze is opgesteld door de grote natuurbeherende instanties in Nederland, zoals bijvoorbeeld Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten.
In de Gedragscode Natuurbeheer zijn de wettelijke kaders vertaald naar de dagelijkse praktijk van het natuurbeheer: stapsgewijs worden de (voorzorg-) maatregelen omschreven, de kwetsbare periodes aangegeven en de mogelijke praktische oplossingen bij problemen in de uitvoering.
In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat het wilgen knotten volgens de Gedragscode Natuurbeheer valt onder ’werkzaamheden in een bos’ en niet uitgevoerd mogen worden in de periode half maart tot 1 augustus in verband met de broedende vogels.
Het spreekt voor zich dat bij knotwilgen in het Polderreservaat of ander natuurgebied deze data strikt worden aangehouden. Echter bij knotwilgen in bermen langs wegen kan er, na een grondige inspectie, ook nog tot 1 april geknot worden. Door de locatie en de maatregelen is de kans dat er broedende vogels worden verstoord dan zeer gering.
In de Gedragscode Natuurbeheer wordt bij het rietmaaien de kwetsbare periode aangegeven tussen 1 april en 1 augustus. Bij de voorzorgsmaatregelen worden een aantal zaken genoemd waar rekening mee moet worden gehouden bij de uitvoering zoals het zo spoedig mogelijk afvoeren van het maaisel.

Bij de educatie en vogelbescherming liggen de gevaren van verstoring op een geheel ander vlak.
Het spreekt voor zich dat de NGK geen excursie of andere activiteit organiseert die verstorend werkt op de aanwezige planten- en (broedende) vogelsoorten. Er zijn echter soms indirecte effecten die wel tot verstoring of verdwijnen van planten of diersoorten kunnen leiden.
Enkele, maar helaas ook landelijk bekende, voorbeelden van hoe het mis kan gaan:
Op een excursie vertelt een gids enthousiast over het voorkomen van een zeldzame plant en laat vol trots de groeiplaats zien. Later komt een ’plantenliefhebber’/deelnemer terug om de zeldzame planten uit te steken en mee te nemen.
Een ander voorbeeld betreft het voorkomen van een bijzonder vogel, en de broedplaats wordt aangewezen. Later komen enthousiast geworden deelnemers terug om dit ook aan andere te laten zien en verstoren zo ongewild het nest van de broedende vogel.
Beide voorbeelden komen uit de praktijk, maar gelukkig, voor zover wij weten, is dit nog niet gebeurd in onze omgeving.

Een ander bekend fenomeen is betrekkelijk nieuw en hangt samen met het digitale tijdperk.
Een waarneming van een bijzonder vogel wordt op het internet geplaatst (bijvoorbeeld op de website waarneming.nl) met een mooie foto. Ander vogelaars en natuurfotografen gaan op basis van deze melding ook op zoek naar de bijzondere vogel. Dit kan er in sommige gevallen toe leiden dat er zoveel mensen op de vogel afkomen dat deze wordt verstoord. De vogel krijgt niet de kans om rustig en voldoende te foerageren en zal (weer) wegtrekken of, in het uiterste geval, verhongeren. Daarnaast kan er ook overlast voor de omgeving optreden omdat vogelaars/fotografen de weg blokkeren.

De NGK is dan ook terughoudend bij het bekend maken van het voorkomen van bijzondere of kwetsbare soorten. De bekende waarnemers in onze omgeving is al gevraagd om dit soort bijzondere waarnemingen niet of ’vervaagd’ (de locatie niet specifiek vermeldt) op de website van waarneming.nl te plaatsen.
De NGK zal op haar website ook geen artikelen of foto’s meer plaatsen waarvan te verwachten is dat deze tot verstoring zullen leiden. Ook als het duidelijk zichtbaar is dat het maken van een foto tot verstoring heeft geleid wordt deze niet meer gebruikt. Denk hierbij aan nestfotografie of een vogel in schrik- of afweerhouding.

De NGK volgt hiermee de Gedragscode Natuurfotografie zoals die in 2009 door Natuurmonumenten is opgesteld in samenwerking met het bekende radioprogramma Vroege Vogels.
Binnen diverse stichtingen en verenigingen in Nederland die zich bezig houden met natuurstudie, -bescherming of - fotografie wordt deze gedragscode gevolgd of heeft een eigen(soms nog strengere) gedragscode ontwikkeld.
Al deze verschillende gedragscodes hebben één gemeenschappelijk basis: de wettelijke kaders van de Flora en Faunawet. En één gemeenschappelijk hoofddoel: bescherming van de natuur en het voorkomen van verstoring.

De Natuurgroep Kockengen wil dat alle deelnemers (jong, oud, man, vrouw etc.) zich bij de door de Natuurgroep georganiseerde activiteiten veilig kunnen voelen. De laatste jaren worden er regelmatig activiteiten voor kinderen georganiseerd, wat vraagt om extra aandacht voor dit thema. Het Landschap Erfgoed Utrecht heeft hiervoor een gedragscode opgesteld (hoofdstuk 4) waar wij ons bij aansluiten.

Gebruikte documenten:

Aanvullende informatie: